Lancaster ED555

Zeven jonge kerels. Kerels, zijn het als je naar de overwinningskerven op de staart van hun vliegtuig kijkt. Maar tegelijk, met leeftijden tussen de 20 en de 22 zijn het nog bijna jongens. Alleen Douglas Storey is met zijn 31 al bijna een ‘oude man’. Samen trekken ze op tegen de Duitsers in hun bommenwerper, de Lancaster ED 555. Ten zuiden van de stad Groningen worden ze op de terugweg van hun 27e missie neergehaald door een Duitse nachtjager. In een vuurzee stort hun vliegtuig neer bij de Madijk in Eelderwolde, tegenwoordig de Terborchlaan. Daar herinnert sinds 2015 een oorlogsmonument aan hun laatste vlucht. Dit zijn de namen: piloot Tony Simpson (21). Navigator Gerald Godseff (20). Wireless operator en air gunner Leonard Cohen (20). Flight engeneer Alfred Lower (21). Bomb aimer Peter Cowling (20). 2e Mid-upper gunner Clarence Gibb (22). Rear gunner Douglas Storey (31). 1e Mid-upper gunner Gerald Rozak (20) zit die dag niet in het toestel. Als enige lid van de bemanning van de ED555 overleeft hij de oorlog. ‘Thank God i lived to remember them…’ schrijft hij in een terugblik op het 100 Squadron waar de ED555 deel van uitmaakte.

Helden in het luchtruim
Veel van de verhalen over de oorlogsjaren gaan over gebeurtenissen en personen in Eelde en de dorpen daaromheen. Hoofdpersonen in die drama’s zijn vaak plaatselijke verzetsstrijders, onderduikers, meelopers en inwoners. Mensen die omkomen en waarvan we de namen kennen. Maar Nederland wordt bevrijd door duizenden Canadese, Engelse en Poolse soldaten die we nauwelijks hebben leren kennen. Met inzet van hun eigen leven gooien ze de Duitsers eruit en trekken ze door naar de volgende overwinning. Tegen de avond van 20 oktober 1943 stijgt een armada aan vliegtuigen op van de Engelse kust. In de RAF-luchtaanval kiezen 386 toestellen, waarvan 285 Lancaster bommenwerpers, het luchtruim met bestemming Leipzig. Daar moeten hun bommen vallen. Ze treffen het niet. Het weer die nacht is bar en boos, slechter dan ze in tijden hebben meegemaakt, met sneeuw, hagel en onweer. Wat zal het een apocalyptische aanblik zijn geweest als rond 19.00 uur de lucht vol dreunende vliegtuigen de Nederlandse kust bereikt. Om 19.18 wordt boven Texel de eerste bommenwerper neergehaald door een Duitse FLAK (Flugabwehrkanone). In de toestellen is het behelpen. Alles is volgebouwd met wapentuig, brandstof, munitie en apparatuur. Van een andere vlucht is bekend dat navigator Peter Cowling de astro-koepel doorschijnend moet houden door met anti vries op zijn zakdoek over het perspex te wrijven. Maar de mannen zien van het noodweer ook het voordeel in, het Duitse afweergeschut zal hen vast niet kunnen vinden. Een van de manieren om dit ‘werk’ te kunnen blijven doen is humor. Een andere manier is het oorlogswerk te zien als een sport. Zo zitten ze er ook wel in tijdens hun 27e oorlogsmissie. Toch zullen de Duitse nachtjagers zeker niet hebben onderschat. Terecht, zoals blijkt als ze vlak voor half elf ’s avonds worden onderschept. De Duitse piloten zijn minstens zo ervaren in het oorlogsvak als de Engelsen. In een artikel in het tijdschrift ‘Gevleugeld verleden’ veronderstelt de auteur dat de ED555 het slachtoffer is geworden van de Duitse piloot Heinz Vinke en zijn marconist Dunger. Heinz Vinke staat model voor de oorlogsvliegers die als helden in de lucht worden beschouwd. Zij, maar ook hun tegenstanders houden hun scores bij door ze in hun logboeken te vermelden en door elk neergeschoten vijand in te kerven op hun vliegtuig. Vinke hoort tot de groep Duitse ‘Experten’. Hij staat, met zijn ijzeren kruis, trots lachend op een foto waar Reichsmarshall Herman Göring hem in 1943 hand op de borst legt. Een foto later poseert hij bij de staart van zijn vliegtuig, waarop 25 overwinningen staan afgebeeld. Een held in eigen land, net zo goed als de geallieerde vliegers dat zijn aan hun kant van de oorlog.

Hun oorlog was te snel voorbij
G. Ubels kan zich in 1977 het neerstorten van de ED555 nog herinneren als de dag van gisteren. Hij hoort op de avond van 21 oktober aan de Madijk in Eelderwolde een vliegtuig naderen. Te laag, zwaar motorgeronk. Het vliegtuig draait, komt terug en staat opeens in lichterlaaie. De vorm van het vliegtuig steekt scherp af tegen het vuur en stort neer. Vier bemanningsleden worden naar buiten geslingerd, drie verbranden in het vliegtuig. Ze hebben er rekening mee gehouden dat het zo af kan lopen en toch… en toch… Zes lichamen zijn begraven op 23 en 29 oktober. Piloot Simpson wordt als laatste gevonden en wordt begraven op 3 november 1943 in het bijzijn van -willen we het weten?- Oberfeldwebel Mathie en de NSB-burgemeester A.R. Dijkstra. De aanvalsoperatie op Leipzig is achteraf niet als een succes betiteld. Door het slechte weer is een goede identificatie van de doelen onmogelijk. 17 van de 386 toestellen keren niet terug.

Met alle eer herdacht
De zeven oorlogshelden zijn begraven op de Eelder begraafplaats. In 1951 zijn hun graven voorzien van blijvende grafzerken. Op deze plek worden de gevallenen jaarlijks op 4 mei herdacht. Het is ongelofelijk mooi om te zien dat ook nu, na 75 jaar, de belangstelling nog even groot is. Dat het herdenken, ook bij generaties die geen oorlog hebben gekend, zo ingegroeid is in het nationale bewustzijn en dat –bijvoorbeeld in Eelde- elk jaar sprake is van indrukwekkende bijeenkomsten rond de oorlogsmonumenten. Vrijwel elk jaar zijn daarbij familieleden van de zeven gevallen oorlogsvliegers aanwezig. Ook hun kompaan Gerald Rozak is er in 1995 en 2000 bij. In 2003 brengen de piloten van drie Hawk T 1’s  een eresaluut boven de begraafplaats in Eelde. Bijzonder is dat het in 2007 mogelijk is dat ook Duitse vertegenwoordigers van Eelde’s Partnergemeinde Wardenburg bij de herdenking aanwezig zijn. Dat toont dat wonden kunnen helen ook al zullen de littekens nooit verdwijnen. Op 4 mei 2015 wordt vlakbij de plek waar de ED555 is neergestort een gedenksteen onthuld naast de toegangsweg naar de nieuwe wijk Terborch. Ook hier, 70 jaar later, geven veel vertegenwoordigers van het RAF100 squadron acte de préséance. En terecht. Want de bemanningsleden van de Lancaster ED555 blijven grote helden in Eelde-Paterswolde en Eelderwolde. Al vliegen ze zie dag ‘slechts’ over met bestemming Leipzig, dit zijn zeven jonge mannen die hun leven hebben gegeven voor de vrijheid van ons land. Voor ónze vrijheid.

Dit artikel is nummer vijf in een reeks van 13, die de afgelopen periode in Dorpsklanken te lezen waren. De artikel zijn geschreven in het kader van 75 jaar vrijheid en gaan over personen en gebeurtenissen uit de oude gemeente Eelde. Naast verhalen is er een uitnodigend programma opgesteld. Zie hier voor meer informatie.